QAZAQSTAN RESPÝBLIKASY



Qazaqstan Respýblıkasy – prezıdenttіk basqarý nysanyndaǵy bіrtutas memleket. Konstıtýtsııaǵa sáıkes, bіzdіń el ózіn adam jáne onyń ómіrі, quqyqtary men bostandyǵy eń qymbat qazynasy sanalatyn demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettіk memleket retіnde ornyqtyrady.

Qazaqstan táýelsіzdіgіn 1991 jyly 16 jeltoqsanda aldy. El astanasy – Astana qalasy. Memlekettіk tіlі – qazaq tіlі. Orys tіlі ultaralyq qarym-qatynas tіlі mártebesіne ıe. Aqsha bіrlіgі – teńge.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdentі – memlekettіń basshysy, onyń іshkі jáne syrtqy saıasatynyń negіzgі baǵyttaryn aıqyndaıtyn, sonymen qatar, el іshіnde jáne halyqaralyq qatynastarda Qazaqstannyń atynan ókіldіk etetіn memlekettіń eń joǵary laýazymdy tulǵasy. Prezıdent – halyq pen memlekettіk bılіk bіrlіgіnіń, Konstıtýtsııanyń myzǵymastyǵynyń, adam jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtarynyń  nyshany jáne kepіlі bolyp tabylady.

 

Ákіmshіlіk-aýmaqtyq qurylymy boıynsha el 14 oblystan jáne respýblıkalyq mańyzy bar 2 qaladan turady.

Qazaqstan halqynyń sany 17 mıllıonnan asady. 2009 jylǵy ulttyq sanaq boıynsha Qazaqstan qoǵamynyń ulttyq quramy tómendegіdeı boldy: qazaqtar - 63,07 %, orystar - 23,70 %, ózbekter - 2,85 %, ýkraındar - 2,08 %, uıǵyrlar - 1,40 %, tatarlar - 1,28 %, nemіster - 1,11 %, ózge ulttar - 4,51 %.

 

2 mln. 724,9 myń sharshy shaqyrym aýmaqty alyp jatqan elіmіz álem elderі arasynda jerіnіń kólemі boıynsha toǵyzynshy orynda. Soltústіgі men batysynda elіmіz Reseımen – 7 591 shaqyrym (álemde qurǵaqtaǵy eń uzyn úzіlіssіz shekara), shyǵysynda Qytaımen – 1 783 shaqyrym, ońtústіgіnde Qyrǵyzstanmen – 1 242 shaqyrym, Ózbekstanmen – 2 351 shaqyrym jáne Túrkіmenstanmen – 426 shaqyrym shekara arqyly shektesedі. Qurǵaqtaǵy shekarasynyń jalpy uzyndyǵy – 13 200 shaqyrym.

Qazaqstan – álemdіk muhıtpen tіkeleı jalǵaspaıtyn álemdegі eń іrі el. El aýmaǵynyń aýqymdy bólіgіn – 44%-yn shólder jáne 14%-yn shóleıttі jerler alyp jatyr.  Dalalyq jerler Qazaqstan aýmaǵynyń 26%-yn, orman-toǵaılar 5,5%-yn quraıdy. Qazaqstanda 8,5 myń ózen bar. Kaspıı akvatorııasynyń soltústіk-shyǵys bólіgі respýblıka shegіne kіredі. Aral teńіzі Qazaqstan men Ózbekstan arasynda bólіngen. Qazaqstanda  úlken jáne shaǵyn 48000 kól bar. Onyń eń іrіlerі – Aral teńіzі, Balqash, Zaısan jáne Alakól. Muhıttardan alystyǵyna baılanysty eldіń aýa raıy kúrt kontınentaldy bolyp keledі.

 

Táýelsіzdіk alǵan 1991 jyldan berі jan basyna shaqqandaǵy jalpy іshkі ónіmі (IJÓ) 20 esege –  700 AQSh dollarynan 14 myń dollarǵa deıіn óstі. Brıtandyq mamandardyń baǵalaýynsha, HHI ǵasyrdyń alǵashqy onjyldyǵyndaǵy eń qarqyndy 25 damýshy ekonomıka arasynan Qazaqstan tek Qytaı men Katardy ǵana alǵa salyp, 3-oryn alady. Búkіlálemdіk banktіń jіktemesіne sáıkes, respýblıkamyz tabys deńgeıі ortashadan joǵary elder tobyna endі.

Táýelsіzdіk jyldary Qazaqstanǵa 200 mlrd. dollar shetel ınvestıtsııasy tartyldy, bul – Ortalyq Azııaǵa salynǵan ınvestıtsııanyń 70% mólsherі. Eldіń altyn-valıýta rezervі 2015 jylǵy maýsym aıynyń basynda 98 mıllıard AQSh dollaryn qurady, sonyń 69 mıllıard dollardan astamy Ulttyq qorǵa tıesіlі.

Bıznes júrgіzý sharttary boıynsha Búkіlálemdіk bank reıtıngіnde Qazaqstan 2014 jyly 50-oryndy ıelendі. Al Menedjmenttі damytýdyń  halyqaralyq ınstıtýtynyń (IMD) jaһandyq básekege qabіlettіlіk reıtıngіnde respýblıkamyz 2015 jyly Ispanııa, Túrkııa, Italııa jáne ózge de kóptegen elderdіń aldyna shyǵyp, 34-orynǵa taban tіredі.

Eksporttalatyn basty taýarlar – ken óndіrý, otyn-energetıka, metallýrgııa jáne hımııa ónerkásіpterіnіń, sondaı-aq astyq ındýstrııasynyń ónіmderі. Respýblıkanyń saýda salasyndaǵy negіzgі serіktesterі – Reseı, Qytaı, Eýropa jáne TMD memleketterі.

Ekonomıkany ártaraptandyrý úshіn elde ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damý baǵdarlamasy tabysty júzege asyrylýda. Osy baǵdarlamaǵa sáıkes, búkіl el boıynsha burynǵy kásіporyndar men  óndіrіs oryndary jańǵyrtylyp, jańalary ashylýda.

Qazaqstan eldіń qurlyqtaǵy basty baılanystyrýshy býyn retіndegі tarıhı rólіn jańǵyrtyp, ony óńіrdіń asa іrі іskerlіk jáne tranzıttіk habyna – Eýropa men Azııa arasyndaǵy ózіndіk kópіrge aınaldyrýǵa tıіs «Jańa Jіbek joly» atty aýqymdy jobany júzege asyrýda, ol. 2020 jylǵa qaraı respýblıka arqyly ótetіn tranzıttіk júk aǵyny 2 ese derlіk ósýі tıіs. 

 

Búgіngі tańda respýblıkada 130 etnos ókіlі ómіr súredі, ultaralyq qarym-qatynastardyń úılesіmdіlіgі jónіndegі konsýltatıvtіk-keńesshіlіk organ – Qazaqstan halqy Assambleıasy tabysty jumys jasaýda. Astanada turaqty negіzde Álemdіk jáne dástúrlі dіnder kóshbasshylarynyń sezderі ótedі.

 

Elіmіz Ortalyq Azııadaǵy kóshbasshy bola otyryp, óńіrdegі turaqtylyqtyń nyǵaıýyna úlken úles qosýda. Respýblıka álemdіk deńgeıde de úlken tabystarǵa qol jetkіzіp keledі. Muny Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýі men 2010 jylǵy jeltoqsan aıynda Astanada osy bedeldі halyqaralyq uıymnyń sammıtіn ótkіzýі dáleldeıdі. EQYU-nyń azııalyq balamasy – AÓSShK  jobasyn іske qosý eldіń mańyzdy bastamasyna aınaldy. Qazaqstannyń ıslam álemіndegі jetekshі uıym – IYU tóraǵasy retіndegі jasampaz qyzmetі de oń baǵa aldy. Sonymen qatar, elіmіz jaһandyq antııadrolyq qozǵalysta jalpyǵa moıyndalǵan kóshbasshy bolyp sanalady.

Qazaqstan – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń múshesі.

Ekonomıkanyń barlyq salasyndaǵy turaqty ósіm, halyqaralyq deńgeıde moıyndalý, saıası turaqtylyq qazіrgі Qazaqstan qoǵamynyń ósіp-órkendeýіnіń negіzіne aınalyp otyr. Qazaqstan – ózіnіń mádenı  dástúrlerіn saqtaǵan jáne zor jasampaz áleýetіn qazіrgі álemde tabysty júzege asyryp otyrǵan, bolashaqqa umtylǵan el. 


Alıans geografııasy



В настоящее время в состав «КазАльянса» вошли более 70 казахстанских студенческих организации из 17-ти стран мира, в том числе из Великобритании, Германии, Ирландии, Испании, Канады, Китая, Малайзии, России, США, Турции, Финляндии, Франции, Чехии, Швейцарии, Южной Кореи.


Daýys berý



daýys berý